Agriteo

Finansowanie rolnictwa przez banki spółdzielcze: Polska, Niemcy i BS w Jasieńcu

Bartłomiej Siedlecki

9 listopada 2026

Finansowanie rolnictwa przez banki spółdzielcze: Polska, Niemcy i BS w Jasieńcu

Banki spółdzielcze udzielają w Polsce około 65-70% kredytów rolniczych. Minister rolnictwa mówi o 65% w latach 2015-2025, a BIK szacuje ich udział na około 70%. W Niemczech banki spółdzielcze (Volksbanken i Raiffeisenbanken) mają ponad połowę rynku kredytów dla rolnictwa, więc w obu krajach to one są głównym bankiem rolnika.

Jest jednak różnica, którą widać dopiero w sprawozdaniach. Niemiecki bank spółdzielczy pożycza średnio 89 euro z każdych 100 euro depozytów. Polski bank spółdzielczy pożycza około 51 zł ze 100 zł, a resztę trzyma głównie w bonach NBP.

Sprawdziliśmy to na jednym banku z zagłębia sadowniczego. Bank Spółdzielczy w Jasieńcu (powiat grójecki) opublikował w KRS sprawozdanie za 2025 r. Wynika z niego, że klienci z sektora rolniczego trzymają w tym banku 141,5 mln zł, a bank finansuje rolnictwo kwotą 46,6 mln zł. Rolnicy wpłacają więc trzy razy więcej, niż pożyczają.

W artykule znajdziesz liczby z KNF i BIK o finansowaniu rolnictwa przez banki spółdzielcze w Polsce, porównanie z modelem niemieckim, rozbiór sprawozdania BS w Jasieńcu i kilka wniosków dla gospodarstwa, które szuka kredytu.

Najważniejsze w skrócie

  • Banki spółdzielcze finansują w Polsce około 65-70% kredytów rolniczych. Na koniec 2025 r. kredyty dla rolników w 488 bankach spółdzielczych wynosiły 21,8 mld zł, czyli 22,4% ich portfela (KNF).
  • W Niemczech banki spółdzielcze mają ponad 50% rynku kredytów rolniczych i pożyczają około 89 euro na każde 100 euro depozytów. W Polsce ta relacja wynosi 50,6%.
  • W BS w Jasieńcu rolnictwo to 40-46% portfela kredytowego, prawie dwa razy więcej niż średnio w sektorze.
  • Ten sam bank trzyma 53% aktywów w bonach NBP i lokatach bankowych, a na kredyty przeznacza 33% sumy bilansowej.
  • Gdy stopy NBP spadają, bonom spada rentowność, a banki mają większy powód, by pożyczać. Dla rolnika z dobrą dokumentacją sprzedaży to dobry moment na rozmowę o kredycie.

Jak banki spółdzielcze finansują rolnictwo w Polsce

Na koniec 2025 r. działało w Polsce 488 banków spółdzielczych i 2 banki zrzeszające: Bank Polskiej Spółdzielczości i SGB-Bank. Według raportu KNF za IV kwartał 2025 r. ich należności od rolników wynosiły 21,8 mld zł, czyli 22,4% całego portfela kredytowego.

Rolnicy spłacają te kredyty lepiej niż wielu innych klientów. Udział kredytów zagrożonych wynosił u rolników 3,3%, podczas gdy w całym portfelu firm i gospodarstw (sektor niefinansowy) było to 6,21%, a u przedsiębiorców indywidualnych 13,4%.

Siła banków spółdzielczych w rolnictwie bierze się z dwóch rzeczy:

  • Kredyty preferencyjne z dopłatą ARiMR. Bank udziela kredytu, a agencja dopłaca do oprocentowania. Według topagrar.pl banki spółdzielcze udzieliły ponad 145 tys. takich kredytów, czyli około trzech czwartych całego portfela preferencyjnego.
  • Znajomość klienta. Pracownik banku w gminie zna gospodarstwo, jego historię i sąsiadów. Dla rolnika bez pełnej księgowości to często jedyny bank, który potrafi ocenić jego zdolność kredytową.

Problem w tym, że z kredytu korzysta mało gospodarstw. BIK szacuje, że kredyt ma tylko około jednej czwartej z 1,3 mln podmiotów rolnych. Na przyszłą dekadę branża szacuje lukę inwestycyjną w rolnictwie na ponad 130 mld zł.

Jak finansują rolnictwo banki spółdzielcze w Niemczech

Niemiecki model wyrósł z tej samej idei co polski. Friedrich Wilhelm Raiffeisen zakładał w XIX w. kasy pożyczkowe dla rolników, a dziś działają one jako Volksbanken i Raiffeisenbanken.

Na koniec 2025 r. w Niemczech było 646 banków spółdzielczych, o 26 mniej niż rok wcześniej (głównie przez fuzje). Udzieliły kredytów na 827 mld euro przy 925 mld euro depozytów. Według Genoverband mają ponad 50% rynku kredytów rolniczych, a w 2007 r. miały 46%.

Trzy rzeczy wyraźnie odróżniają Niemcy od Polski:

Kredyty preferencyjne idą przez bank rolnika. Landwirtschaftliche Rentenbank, państwowy bank rozwoju rolnictwa, nie udziela kredytów bezpośrednio. Refinansuje je przez bank, z którym rolnik już współpracuje (zasada Hausbank). W 2025 r. Rentenbank udzieliła 6,6 mld euro nowych kredytów programowych, z czego około 4,8 mld euro trafiło do rolnictwa, przetwórstwa i na rozwój obszarów wiejskich. W Polsce dopłata ARiMR działa podobnie, ale bank pożycza z własnych pieniędzy.

Bank pożycza większość tego, co zbiera. 827 mld euro kredytów przy 925 mld euro depozytów oznacza, że kredyty to około 89% depozytów. W Polsce ta relacja (kredyty dla sektora niefinansowego do depozytów) wynosi według KNF 50,6%.

Raiffeisenbanken handlowały towarem rolnym. Część banków przez dziesiątki lat skupowała zboże i sprzedawała nawozy. Ten model zanika: w 2010 r. handel towarami prowadziły 152 banki, ostatnio już tylko 47. Badacz spółdzielczości Richard Reichel podsumowuje go zdaniem „więcej pracy niż zysku”.

Banki spółdzielcze w Polsce i w Niemczech w liczbach

Liczba banków spółdzielczych (koniec 2025 r.)
– Polska: 488 (plus 2 banki zrzeszające)
– Niemcy: 646

Udział w kredytach rolniczych
– Polska: około 65-70%
– Niemcy: ponad 50%

Kredyty jako odsetek depozytów
– Polska: 50,6% (sektor niefinansowy, KNF)
– Niemcy: około 89% (BVR)

Kredyty preferencyjne dla rolników
– Polska: bank udziela kredytu ze swoich środków, ARiMR dopłaca do oprocentowania
– Niemcy: Rentenbank refinansuje kredyt, a bank rolnika go udziela i obsługuje

Kierunek zmian
– Polska: liczba udziałowców spada (813 tys.), nadwyżka depozytów rośnie
– Niemcy: fuzje (672 → 646 banków w rok), banki wycofują się z handlu towarami

Wniosek jest prosty. Polskie banki spółdzielcze mają większy udział w kredytach rolniczych niż niemieckie, ale pożyczają znacznie mniejszą część pieniędzy, które zbierają. Analitycy bs.net.pl piszą wprost, że sektor „coraz bardziej przypomina quasi-fundusz pieniężny z rozbudowaną siecią placówek”.

Studium przypadku: Bank Spółdzielczy w Jasieńcu w sprawozdaniu za 2025 r.

Bank Spółdzielczy w Jasieńcu działa od 1973 r. Ma centralę w Jasieńcu, oddział w Grójcu oraz filie w Warce i Chynowie, czyli w sercu największego zagłębia sadowniczego w Polsce. Jest zrzeszony z Bankiem Polskiej Spółdzielczości i należy do jego systemu ochrony (IPS). Poniższe liczby pochodzą ze sprawozdania zarządu, informacji dodatkowej i opinii biegłego rewidenta za 2025 r., złożonych w KRS.

Profil banku

  • suma bilansowa: 303,5 mln zł (+11,2 mln zł r/r)
  • depozyty: 259,5 mln zł
  • portfel kredytowy: 100,4 mln zł, czyli 33,1% sumy bilansowej
  • zysk netto: 6,46 mln zł (plan: 6,0 mln zł)
  • łączny współczynnik kapitałowy: 34,49% (średnia sektora: 29,51%)
  • 37 pracowników, 581 członków

Biegły rewident ze Związku Rewizyjnego Banków Spółdzielczych wydał opinię bez zastrzeżeń. System ochrony BPS ocenił bank na A, czyli niski poziom ryzyka.

Jak duży jest udział rolnictwa

Rolnictwo to największa grupa klientów banku. Według zarządu kredyty rolnicze stanowią 45,85% portfela kredytowego. Jeśli doliczyć niewykorzystane linie kredytowe, zaangażowanie w rolnictwo wynosi 46,6 mln zł, czyli 40,43% całości. W całym sektorze banków spółdzielczych rolnicy to 22,4% portfela, więc w Jasieńcu udział rolnictwa jest prawie dwa razy wyższy.

Rolnicy są też głównym źródłem pieniędzy banku. Klienci z sektora „rolnictwo, leśnictwo i rybactwo” trzymali w nim na koniec 2025 r. 141,5 mln zł, czyli 54,54% wszystkich depozytów.

Rolnicy wpłacają trzy razy więcej, niż pożyczają

Zestawmy te dwie liczby: 141,5 mln zł depozytów od rolnictwa i 46,6 mln zł zaangażowania w rolnictwo. Na każdą złotówkę pożyczoną gospodarstwom przypadają około 3 zł, które rolnicy trzymają w banku.

Gdzie trafia reszta? Bank miał na koniec roku 80,0 mln zł w bonach pieniężnych NBP i 81,0 mln zł lokat w sektorze finansowym. Razem to 53% sumy bilansowej. Portfel kredytowy to około 39% depozytów, mniej niż średnia sektora (50,6%) i daleko od niemieckich 89%.

To nie zarzut wobec banku. Bony NBP są bezpieczne i przy wysokich stopach dobrze płacą, a bank w 2025 r. zarobił więcej, niż planował. Pokazuje to jednak, że pieniądze klientów z rolnictwa tylko w jednej trzeciej wracają do rolnictwa w formie kredytu.

Jakość portfela i zmiany w 2025 r.

Portfel jest zdrowy. Kredyty w sytuacji nieregularnej stanowiły 1,77% obliga, a bank nie poniósł w 2025 r. strat z tytułu kredytów. Dla porównania: w całym sektorze kredyty zagrożone to 6,21% portfela firm i gospodarstw.

Kilka zmian rok do roku warto odnotować:

  1. Zaangażowanie w rolnictwo spadło lekko z 46,95 do 46,60 mln zł, podczas gdy cały portfel urósł o 7,1%. Udział rolnictwa spadł z 43,63% do 40,43%.
  2. Kredyty związane z rynkiem nieruchomości wzrosły z 3,7 do 11,8 mln zł.
  3. Depozyty od rolnictwa spadły o 6,6 mln zł (z 148,1 do 141,5 mln zł), a depozyty w oddziale w Grójcu o 8,3%. Sprawozdanie nie podaje przyczyny.
  4. Liczba członków spadła z 648 do 581.

W planie na 2026 r. bank zakłada wzrost portfela kredytowego do 105 mln zł i zysk netto 3,8 mln zł, wyraźnie niższy niż w 2025 r. W kierunkach działania jako główną grupę nowych klientów wskazuje sektor detaliczny i samorządowy. Bank sam pisze też, że jego wynik jest narażony na spadek stóp procentowych.

Co z tego wynika dla rolnika, który szuka kredytu

Liczby z Jasieńca i z całego sektora prowadzą do kilku praktycznych wniosków.

Bank spółdzielczy ma pieniądze. Sektor ma ponad 230 mld zł depozytów i wysokie kapitały. Prezes ZBP szacuje, że kapitały pozwalają zwiększyć portfel kredytowy banków spółdzielczych o ponad 80%. Ograniczeniem nie jest brak pieniędzy, tylko ocena ryzyka.

Spadające stopy działają na Twoją korzyść. Gdy NBP tnie stopy, bony płacą mniej, a bank musi szukać zarobku w kredytach. Jasieniec planuje na 2026 r. niższy zysk i wyższy portfel kredytowy, co pasuje do tego obrazu. To dobry moment, żeby wrócić do rozmowy o kredycie obrotowym albo inwestycyjnym.

Bank ocenia Twoją sprzedaż, nie tylko hektary. Przy kredycie obrotowym liczy się to, komu sprzedajesz i czy odbiorca płaci. Przygotuj przed rozmową:

  1. zestawienie sprzedaży z ostatnich 2-3 sezonów (ilości, ceny, odbiorcy)
  2. umowy lub zamówienia od stałych odbiorców
  3. kalkulację kosztów produkcji na hektar i na kilogram
  4. plan, na co idzie kredyt i z czego go spłacisz

W kalkulacji kosztów pomoże poradnik Akademii Rolnika o tym, jak planować sprzedaż i liczyć koszty produkcji w gospodarstwie. Jakie dokumenty warto mieć z każdym odbiorcą, opisujemy w tekście umowa, zamówienie, faktura: 3 dokumenty, które chronią rolnika.

Niezapłacona faktura psuje zdolność kredytową. Jeśli odbiorca nie zapłaci za partię, nie spłacisz kredytu obrotowego w terminie. Zanim wyślesz towar nowej firmie, sprawdź jej kondycję finansową. Raport wiarygodności pokaże dane firmy z rejestrów publicznych i jej sytuację finansową w kilka minut.

Kilku odbiorców to mniejsze ryzyko dla banku. Gospodarstwo, które sprzedaje jednemu skupowi, jest dla banku bardziej ryzykowne niż takie, które ma kilku odbiorców w różnych regionach. Na giełdzie rolnej Agriteo znajdziesz firmy z całej Polski, które szukają towaru.

Najczęstsze pytania o finansowanie rolnictwa przez banki spółdzielcze

Dlaczego rolnicy biorą kredyty głównie w bankach spółdzielczych?

Banki spółdzielcze działają w gminach, znają gospodarstwa i udzielają prawie wszystkich kredytów z dopłatą ARiMR. Według ministerstwa rolnictwa w latach 2015-2025 udzieliły około 65% kredytów na działalność rolniczą. Banki komercyjne rosną głównie w finansowaniu dużych gospodarstw.

Czy banki spółdzielcze w Niemczech finansują rolników tak samo jak w Polsce?

Model jest podobny, ale niemieckie banki pożyczają większą część depozytów (około 89% wobec 50,6% w Polsce). Mają ponad 50% rynku kredytów rolniczych. Preferencyjne kredyty z Rentenbank trafiają do rolnika zawsze przez jego bank.

Ile kredytów dla rolników mają banki spółdzielcze?

Na koniec 2025 r. należności banków spółdzielczych od rolników wynosiły 21,8 mld zł, czyli 22,4% ich portfela kredytowego (KNF). Kredyty zagrożone stanowiły w tej grupie 3,3%, mniej niż w portfelu firm i przedsiębiorców indywidualnych.

Czy bank spółdzielczy chętniej udzieli kredytu, gdy spadają stopy procentowe?

Zwykle tak. Banki spółdzielcze trzymają dużą część pieniędzy w bonach NBP, które przy niższych stopach mniej zarabiają. Kredyty stają się wtedy dla banku ważniejszym źródłem dochodu. Decyzja nadal zależy od Twojej zdolności kredytowej i dokumentów.

Co przygotować przed rozmową o kredyt obrotowy w banku spółdzielczym?

Zestawienie sprzedaży z ostatnich sezonów, umowy lub zamówienia od odbiorców, kalkulację kosztów produkcji oraz plan spłaty. Bank chce zobaczyć, że masz komu sprzedać towar i że odbiorcy płacą w terminie.

Podsumowanie: banki spółdzielcze finansują rolnictwo, ale mogłyby więcej

Finansowanie rolnictwa przez banki spółdzielcze to w Polsce około dwóch trzecich rynku kredytów rolniczych, więcej niż w Niemczech. Polskie banki spółdzielcze pożyczają jednak tylko około połowy zebranych depozytów, a w BS w Jasieńcu niecałe 40%. Klienci z rolnictwa trzymają w tym banku trzy razy więcej pieniędzy, niż bank pożycza rolnictwu.

Co z tego wynika dla Ciebie:

  1. Teraz: jeśli planujesz inwestycję albo potrzebujesz kredytu obrotowego na sezon, porozmawiaj z bankiem. Spadające stopy zwiększają jego chęć do pożyczania.
  2. Przed rozmową: zbierz dokumenty sprzedaży i policz koszty produkcji.
  3. Na co dzień: sprawdzaj nowych odbiorców przed wysyłką i nie opieraj sprzedaży na jednym skupie.

Bank chętniej finansuje gospodarstwo, które ma kilku sprawdzonych odbiorców. Załóż darmowe konto na Agriteo, wystaw ofertę z telefonu w kilka minut i sprawdź, kto w Polsce szuka Twojego towaru.

Inteligentnagiełda rolna

Handel płodami rolnymi szybszy i bardziej efektywny!

Dodawaj bez limitów ogłoszenia o chęci sprzedaży i chęci zakupu produktów rolnych.

Rolnictwo

Zobacz również